Cả bài trong một trang: ý chính, sơ đồ, điểm phỏng vấn.
Template Method hay composition: refactor luồng đặt phòng v0 đến v2
1Từ một method đến if theo loại
v0 là một method @Transactional bảy bước, ổn khi có một loại chỗ ở. v1 tách bước nhưng xử lý loại mới bằng if theo type ở nhiều bước: smell "switch theo type".
v0: đọc một lần là hiểu
v1: if (type == APARTMENT) lan khắp nơi
v2: Template Method
Hoặc: composition bằng rule và listener
2Template Method chạy thế nào
Lớp cha giữ thứ tự bước trong một method cố định; lớp con chỉ thay nội dung vài bước.
public final Booking book(BookingRequest r) {
validate(r); // private
Homestay h = load(r.homestayId());
checkAvailability(h, r); // override được
Booking b = new Booking(...);
notifyParties(b); // override được
afterBooked(b); // hook, mặc định rỗng
return b;
}
3Ba quy tắc an toàn
Template Method chỉ an toàn khi lớp con không phá được bộ khung. Đây là nguyên tắc Hollywood: lớp cha gọi lớp con, không phải ngược lại.
Quy tắc
Vì sao
Template là final
Lớp con không bỏ bước validate
Bước bất biến private
Chỉ mở bước được phép khác
Abstract khác hook
Bắt buộc so với tuỳ chọn
4Chỗ dễ vỡ trong Spring
Đặt hierarchy vào Spring sinh ba lỗi mà UML không cho thấy. Lỗi khó thấy nhất là self-invocation: template gọi this.step() không qua proxy.
@Transactional trên một bước bị bỏ qua
@SneakyThrows: checked exception không rollback
Constructor injection lặp lại ở mọi lớp con
Bước cần transaction riêng: tách sang bean khác
5Template Method hay composition
Composition biến thể là danh sách rule và listener ghép theo loại. Thắng khi biến thể bắt đầu kết hợp hoặc lớp con override quá nửa số bước.
flowchart TD
A{"Có mấy loại, khác ra sao?"} -->|"Hai, ba loại, khác vài bước"| B["Template Method"]
A -->|"Biến thể kết hợp nhau"| C["Composition: rule + listener"]
B --> D["Thấy cả luồng ở một chỗ"]
C --> E["Đổi lúc chạy, test từng rule"]
💡 Ghi nhớ
Template Method: cha giữ thứ tự, con thay nội dung.
Hook là method rỗng mặc định, lớp con có thể cài.
Composition: kiểm đủ policy lúc khởi động.
"Abstract Factory" trong code mẫu thực chất là simple factory.
⭐ Điểm phỏng vấn
Tự trả lời trước, rồi bấm từng câu để xem đáp án.
Template Method khác Strategy ở đâu?
Kế thừa thay bước so với ghép object.
Vì sao template phải final?
Lớp con không đổi được thứ tự, bỏ bước.
REQUIRES_NEW trên một bước không chạy?
Gọi this.step() không qua proxy.
Xong phần tự kiểm tra, bài này đã được đánh dấu đã học ✓
⚠️ Lỗi thường gặp
Override một bước, quên super, mất kiểm tra số khách im lặng.
Gọi method có thể override trong constructor, thấy field null.
@SneakyThrows + @Transactional: lỗi checked mà transaction vẫn commit.
Bài trước dùng Strategy để gỡ một khối if/else lặp lại. Bài này xử lý smell họ hàng: nhiều luồng có cùng thứ tự bước, chỉ khác ở vài bước, qua ba phiên bản v0, v1, v2 của luồng đặt phòng kiểu Airbnb (Spring Boot 3, PostgreSQL) trong code mẫu của khoá học, viết lại bằng Java thuần chạy với JDK 21. Đọc xong, bạn viết được Template Method an toàn, tránh được ba bẫy khi chạy trong Spring, và biết lúc nào chuyển sang composition.
Ý chính: v0 là một method @Transactional chạy bảy bước từ trên xuống. Với một loại chỗ ở, như vậy là ổn: đọc một lần là hiểu.
Bảng homestay_availability có một dòng cho mỗi đêm của mỗi homestay (giá và trạng thái theo đêm). Bảy bước:
Kiểm tra request: ngày nhận phòng không ở quá khứ, nhận phòng không sau trả phòng, số khách lớn hơn 0.
Kiểm tra homestay: tồn tại, đang ACTIVE, số khách không vượt sức chứa.
Số đêm không quá 365.
Lấy và khoá các dòng availability còn trống trong khoảng ngày (@Lock(PESSIMISTIC_WRITE), tức SELECT ... FOR UPDATE); thiếu đêm nào thì báo HOMESTAY_BUSY.
Phần khoá dòng đáng một bài riêng: hai booking chồng ngày sẽ chờ nhau trên FOR UPDATE. Nên thêm ORDER BY date để hai khoảng ngày giao nhau không khoá theo thứ tự khác nhau rồi deadlock; xem Transaction, isolation level và locking.
2. v1: chia thành các bước, nhưng if theo loại bắt đầu lan
Ý chính: v1 tách v0 thành các method protected, nhưng loại chỗ ở mới được xử lý bằng if theo type trong nhiều bước. Đó là smell “switch theo type”.
Yêu cầu mới: căn hộ (apartment) nằm trong toà nhà. Trước khi giữ phòng phải kiểm tra toà nhà có mở cửa không, sau khi đặt phải báo ban quản lý toà nhà. v1 tách thành validateRequest, validateHomestay, checkAvailability, buildBooking, sendNotifications, rồi thêm vào hai trong số đó:
if (ListingType.of(homestay.getType()) == ListingType.APARTMENT) { log.info("Checking the status of the building...");}
Một câu hỏi về loại xuất hiện ở nhiều bước. Loại thứ ba (resort cần đặt cọc, villa cần chủ nhà xác nhận) sẽ thêm nhánh vào mọi bước đó. Mỗi lần thêm là sửa một class mà mọi loại đều dùng.
3. v2: Template Method
Ý chính: Template Method giữ thứ tự các bước ở lớp cha trong một method cố định (template), lớp con chỉ thay nội dung vài bước. An toàn nhờ ba quy tắc: template final, bước bất biến private, tách bước abstract khỏi hook.
v2 của repo:
BaseBookingService.execute là bộ khung; method rỗng postProcess là hook (điểm mở rộng tuỳ chọn).
ApartmentBookingService override bước kiểm tra phòng, bước gửi thông báo và hook (phát event lên Kafka).
VillaBookingService không override gì.
BookingFactory chọn service theo loại chỗ ở.
classDiagram
class BookingService {
<<interface>>
+execute(request) BookingResponse
}
class BaseBookingService {
+execute(request) BookingResponse
#validateRequest(request)
#validateHomestay(request) Homestay
#checkAvailability(homestay, request)
#sendNotifications(booking)
#postProcess(booking)
}
class ApartmentBookingService {
#checkAvailability(homestay, request)
#sendNotifications(booking)
#postProcess(booking)
}
class VillaBookingService
class BookingFactory {
+build(request) BookingService
}
BookingService <|.. BaseBookingService
BaseBookingService <|-- ApartmentBookingService
BaseBookingService <|-- VillaBookingService
BookingFactory ..> BookingService : chọn theo loại
Phiên bản của mình, bỏ Spring và database để chạy được với java TemplateDemo.java:
static abstract class BookingTemplate { protected final List<String> log = new ArrayList<>(); /** Bộ khung. final: lớp con được đổi nội dung bước, không được đổi thứ tự. */ public final Booking book(BookingRequest r) { validate(r); Homestay h = load(r.homestayId()); checkAvailability(h, r); // bước có thể override Booking b = new Booking(r.requestId(), h.id(), r.nights()); notifyParties(b); // bước có thể override afterBooked(b); // hook: mặc định không làm gì return b; } private void validate(BookingRequest r) { // bước bất biến: private if (r.nights() <= 0 || r.nights() > 365) throw new BusinessException("NIGHTS_INVALID"); if (r.guests() <= 0) throw new BusinessException("GUESTS_INVALID"); } private Homestay load(long id) { Homestay h = HOMESTAYS.get(id); if (h == null) throw new BusinessException("HOMESTAY_NOT_FOUND"); return h; } protected void checkAvailability(Homestay h, BookingRequest r) { if (r.guests() > h.maxGuests()) throw new BusinessException("GUESTS_INVALID"); log.add("nights locked for homestay " + h.id()); } protected void notifyParties(Booking b) { log.add("email guest"); } protected void afterBooked(Booking b) { }}static final class DefaultBooking extends BookingTemplate { }static final class ApartmentBooking extends BookingTemplate { @Override protected void checkAvailability(Homestay h, BookingRequest r) { if (!h.buildingOpen()) throw new BusinessException("BUILDING_CLOSED"); super.checkAvailability(h, r); // quên dòng này là bỏ qua kiểm tra số khách mà không ai biết } @Override protected void notifyParties(Booking b) { super.notifyParties(b); log.add("email building management"); } @Override protected void afterBooked(Booking b) { log.add("publish BookingCreated"); }}
apartment, building closed: FAIL BUILDING_CLOSEDapartment, open: OK [nights locked for homestay 3, email guest, email building management, publish BookingCreated]villa via default: OK [nights locked for homestay 2, email guest]too many guests: FAIL GUESTS_INVALID
Ba quy tắc làm Template Method an toàn:
Template method là final. Nếu lớp con override được book, nó có thể bỏ bước validate. (Code mẫu để execute không final.)
Bước bất biến là private. Chỉ mở (protected) những bước thật sự được phép khác nhau.
Tách bước abstract khỏi hook. Bước lớp con bắt buộc cài thì để abstract; hook là method rỗng mặc định, lớp con có thể cài (ở đây là afterBooked). Đây là nguyên tắc Hollywood ở mức class: lớp cha gọi lớp con, không phải ngược lại.
Abstract hay hook: chi phí của mỗi lựa chọn
Bẫy constructor: lớp cha gọi method mà lớp con override
4. Template Method chạy trong Spring: những chỗ dễ vỡ
Ý chính: đặt hierarchy vào Spring sinh ra ba lỗi mà UML không cho thấy: constructor injection phải lặp ở mọi lớp con, @SneakyThrows làm transaction commit khi lỗi, và @Transactional trên một bước bị bỏ qua.
Constructor injection và kế thừa không hợp nhau.BaseBookingService cần năm dependency (hai repository, HomestayService, PricingService, mapper). Với constructor injection, mỗi lớp con phải khai lại constructor nhận đủ năm thứ và gọi super(...); Lombok không sinh được lời gọi super có tham số. Code mẫu né bằng cách để field không final và giữ @RequiredArgsConstructor, nên Spring không inject gì và request đầu tiên gặp NullPointerException.
Vì sao @RequiredArgsConstructor sinh constructor rỗng: kiểm chứng với Lombok 1.18.42
Lombok chỉ đưa field final vào constructor, nên khi không field nào final, constructor sinh ra không có tham số. Mình kiểm tra lại bằng Lombok 1.18.42:
Class có một field final và một field thường: constructor chỉ nhận field final.
Rollback với @SneakyThrows.execute có @SneakyThrows và @Transactional của jakarta.transaction. Mặc định cả Spring lẫn JTA chỉ rollback khi gặp RuntimeException hoặc Error. Checked exception “ném lén” qua @SneakyThrows vẫn là checked, nên transaction commit dù method thất bại. Sửa: bỏ @SneakyThrows, hoặc khai rollbackFor = Exception.class (Spring) / rollbackOn = Exception.class (JTA).
5. Template Method hay composition?
Ý chính: Template Method biến thể là lớp con; composition biến thể là danh sách rule và listener ghép theo loại. Composition thắng khi biến thể bắt đầu kết hợp với nhau.
Cùng hành vi như mục 3, viết bằng composition:
interface BookingRule { void check(Homestay h, BookingRequest r); }interface BookingListener { void onBooked(Booking b, List<String> log); }static final BookingRule GUEST_LIMIT = (h, r) -> { if (r.guests() > h.maxGuests()) throw new BusinessException("GUESTS_INVALID");};static final BookingRule BUILDING_OPEN = (h, r) -> { if (!h.buildingOpen()) throw new BusinessException("BUILDING_CLOSED");};static final BookingListener EMAIL_GUEST = (b, log) -> log.add("email guest");static final BookingListener EMAIL_BUILDING = (b, log) -> log.add("email building management");static final BookingListener PUBLISH = (b, log) -> log.add("publish BookingCreated");record Policy(List<BookingRule> rules, List<BookingListener> listeners) {}static final class BookingService { private final Map<ListingType, Policy> policies; BookingService(Map<ListingType, Policy> policies) { for (ListingType t : ListingType.values()) if (!policies.containsKey(t)) throw new IllegalStateException("no policy for " + t); this.policies = new EnumMap<>(policies); } Booking book(BookingRequest r, List<String> log) { Homestay h = HOMESTAYS.get(r.homestayId()); if (h == null) throw new BusinessException("HOMESTAY_NOT_FOUND"); Policy p = policies.get(h.type()); p.rules().forEach(rule -> rule.check(h, r)); log.add("nights locked for homestay " + h.id()); Booking b = new Booking(r.requestId(), h.id(), r.nights()); p.listeners().forEach(l -> l.onBooked(b, log)); return b; }}
composition, apartment: OK [nights locked for homestay 3, email guest, email building management, publish BookingCreated]startup check: no policy for APARTMENT
Constructor kiểm tra mọi loại đều có policy, nên thiếu cấu hình là lỗi lúc khởi động, không phải lúc khách bấm đặt phòng.
Tiêu chí
Template Method
Composition (Strategy/rule)
Biến thể là
lớp con
object được ghép
Đổi lúc chạy
không
được
Kết hợp nhiều biến thể
khó (một lớp cha)
dễ
Thấy toàn bộ luồng ở một chỗ
có
phải đọc cấu hình
Constructor injection trong Spring
lặp ở mọi lớp con
mỗi rule tự khai dependency
6. Ai chọn lớp con nào?
Ý chính: một BookingFactory đọc homestay rồi switch theo loại để chọn lớp con. Comment ghi “Abstract Factory” nhưng thực chất là simple factory.
Factory này có hai lỗi đáng học: nhánh default che mất loại mới, và các dependency không bao giờ được inject. Phân tích nằm ở bài 4: Adapter và Factory.
Bài tập
Bài 1: Thêm rule “khách doanh nghiệp cần mã số thuế” mà không sửa rule cũ
Đề: với thiết kế composition ở mục 5, thêm yêu cầu: booking của khách doanh nghiệp phải có mã số thuế hợp lệ (10 số, có thể thêm - và 3 số chi nhánh), áp cho mọi loại chỗ ở. Không sửa rule cũ, không sửa BookingService.
Lời giải Bài 1: thêm một rule và đổi phần ghép nối
interface BookingRule { void check(Homestay h, BookingRequest r); default BookingRule andThen(BookingRule next) { return (h, r) -> { check(h, r); next.check(h, r); }; }}static final BookingRule CORPORATE_NEEDS_TAX_CODE = (h, r) -> { if (r.corporate() && r.companyTaxCode().filter(code -> code.matches("\\d{10}(-\\d{3})?")).isEmpty()) throw new BusinessException("TAX_CODE_REQUIRED");};// chỉ phần ghép nối thay đổivar service = new BookingService(Map.of( ListingType.APARTMENT, GUEST_LIMIT.andThen(CORPORATE_NEEDS_TAX_CODE), ListingType.VILLA, GUEST_LIMIT.andThen(CORPORATE_NEEDS_TAX_CODE)));
Bốn dòng là: khách thường không cần mã; khách doanh nghiệp thiếu mã; có mã hợp lệ; có mã nhưng quá số khách (rule cũ vẫn chạy).
Với Template Method, cùng yêu cầu buộc phải sửa lớp cha hoặc tạo lớp con kết hợp cho từng loại. Đó là lý do composition thắng khi biến thể bắt đầu cộng dồn.
Bài 2: Tìm lỗi trong một lớp con
Đề: một ResortBooking extends BookingTemplate override checkAvailability để kiểm tra khách đã đặt cọc, và không gọi super.checkAvailability. Test của ResortBooking chỉ kiểm tra trường hợp chưa đặt cọc và đều xanh. Lỗi gì sẽ lên production?
Lời giải Bài 2
Kiểm tra số khách so với sức chứa (nằm trong checkAvailability của lớp cha) bị bỏ qua cho resort, nên resort nhận đặt vượt sức chứa.
Sửa ngay: gọi super.
Sửa tận gốc: đưa kiểm tra sức chứa vào một bước private mà template luôn gọi, lớp con chỉ cài hook checkExtraRules.
Thêm một test chạy chung cho mọi lớp con (parameterized test) để kiểm tra các quy tắc bất biến.
Ghi nhớ
Giải thích được Template Method khác Strategy ở đâu (kế thừa hay composition, chọn lúc biên dịch hay lúc chạy).
Nêu được ba quy tắc giữ Template Method an toàn, và vì sao quên super là lỗi im lặng.
Biết khi nào dùng bước abstract, khi nào dùng hook.
Giải thích được vì sao @Transactional trên một bước bị bỏ qua và vì sao @SneakyThrows làm transaction commit khi lỗi.
Biết dấu hiệu nào cho thấy nên chuyển từ Template Method sang composition.
Câu hỏi phỏng vấn
Junior
Template Method là gì và khác Strategy ở đâu?
Template Method dùng kế thừa để cố định thứ tự bước; Strategy dùng composition để thay cả một hành vi, đổi được lúc chạy.
Template Method đặt thứ tự các bước trong một method cố định ở lớp cha, lớp con override vài bước; biến thể được chọn lúc biên dịch (chọn lớp con nào). Strategy: object nhận một implementation qua constructor hoặc setter, đổi được lúc chạy, và có thể ghép nhiều strategy.
Mid
Hook method là gì? Khác bước abstract thế nào?
Hook là method có mặc định (thường rỗng) mà lớp con có thể override; bước abstract thì lớp con bắt buộc cài.
Template gọi hook ở một điểm cố định, ví dụ afterBooked để phát event. Dùng hook cho phần mở rộng tuỳ chọn, abstract cho phần mà mọi biến thể đều phải tự quyết.
Vì sao không nên để template method có thể override?
Vì giá trị của Template Method là bảo đảm thứ tự và các bước bắt buộc; override được template là bỏ qua được chúng.
Các bước bắt buộc như validate, khoá, ghi log. Khai báo template là final, bước bất biến là private, chỉ mở những bước được phép khác.
Vì sao không nên gọi method có thể override trong constructor?
Vì constructor lớp cha chạy trước khi field lớp con được gán, nên method override thấy field của nó là null hoặc 0.
Kể cả field final không phải hằng biên dịch. Compiler không bắt, và lỗi chỉ hiện ở lớp con nào dùng field. Khởi tạo cần gọi bước của template thì dùng method init() gọi sau constructor, hoặc @PostConstruct trong Spring.
Senior
Khi nào bạn chọn composition thay cho Template Method?
Khi các biến thể bắt đầu kết hợp, khi lớp con override quá nửa số bước, khi cần đổi hành vi theo cấu hình lúc chạy, hoặc khi constructor injection lặp ở mọi lớp con.
Ví dụ kết hợp: căn hộ và khách doanh nghiệp và dài ngày. Composition tách mỗi quy tắc thành một bean nhỏ, test riêng, ghép theo loại. Giá phải trả là luồng tổng thể không còn ở một chỗ, nên mình thường giữ một service điều phối đọc như Template Method nhưng gọi các rule được inject.
Một bước của template có @Transactional(propagation = REQUIRES_NEW) nhưng không thấy transaction mới. Vì sao?
Self-invocation: template gọi bước bằng this.step(), không qua proxy của Spring, nên annotation bị bỏ qua.
Sửa bằng cách chuyển bước đó sang một bean khác được inject vào, hoặc dùng TransactionTemplate trong bước đó. Kèm theo kiểm tra: method private hay final cũng không được proxy CGLIB chặn.
Một service có @SneakyThrows và @Transactional. Có rủi ro gì?
Checked exception ném lén qua @SneakyThrows không kích hoạt rollback, nên transaction commit dù method thất bại giữa chừng.
Mặc định Spring và JTA chỉ rollback khi gặp unchecked exception. Hậu quả ví dụ: đã đánh dấu đêm là đã đặt nhưng chưa lưu booking hoàn chỉnh. Sửa: bỏ @SneakyThrows, bọc thành exception nghiệp vụ unchecked, hoặc khai báo rollbackFor = Exception.class.
Từ vựng tiếng Anh
Term
Phát âm
Nghĩa
Ví dụ câu tiếng Anh dùng trong phỏng vấn
template method
/ˈtempleɪt ˈmeθəd/
method cố định thứ tự các bước
“The template method is final, so subclasses can’t skip validation.”
hook
/hʊk/
điểm mở rộng tuỳ chọn, mặc định rỗng
“We added an afterBooked hook for apartments to publish an event.”
composition over inheritance
/ˌkɒmpəˈzɪʃn ˈəʊvə ɪnˈherɪtəns/
ưu tiên ghép object hơn kế thừa
“Once variants started combining, composition over inheritance paid off.”
fragile base class
/ˈfrædʒaɪl beɪs klɑːs/
lớp cha đổi làm vỡ lớp con
“Template Method can suffer from the fragile base class problem.”
self-invocation
/self ˌɪnvəˈkeɪʃn/
object gọi method của chính nó, không qua proxy
“The annotation was ignored because of self-invocation.”
invariant step
/ɪnˈveəriənt step/
bước bắt buộc, không được thay
“Invariant steps are private so no subclass can skip them.”
subclass explosion
/ˈsʌbklɑːs ɪkˈspləʊʒn/
số lớp con bùng nổ vì tổ hợp biến thể
“Combining listing types with guest types caused a subclass explosion.”
rollback rule
/ˈrəʊlbæk ruːl/
quy tắc exception nào làm transaction rollback
“Checked exceptions don’t trigger a rollback unless you change the rollback rule.”
Ghi chép dựa trên khoá Advanced Backend (Ronin Engineer), viết lại theo cách hiểu của mình.