Cả bài trong một trang: ý chính, sơ đồ, điểm phỏng vấn.
Kiến trúc phần mềm thực dụng: architectural driver, vai trò kiến trúc sư và quyết định theo bối cảnh
1Bốn nhóm architectural driver
Kiến trúc chọn theo architectural driver: những thứ buộc nó có hình dạng này chứ không phải hình dạng khác. Nhóm hay bị quên nhất là quality attribute.
Functional: hệ thống phải làm gì
Business constraint: deadline, người, tiền, luật (GDPR)
Technical constraint: nền tảng có sẵn, ngôn ngữ bắt buộc
Quality attribute: tốt đến mức nào, ví dụ 99,5%
2Driver kéo nhau
Các driver nối với nhau: kéo một cái thì phải nhả cái khác. MVP sớm hơn một tháng cùng nguồn lực thì phải cắt tính năng.
flowchart TD
F["Phạm vi tính năng"] --- T["Deadline"]
T --- Q["Quality attribute"]
Q --- R["Hạ tầng và ngân sách"]
R --- F
3Mỗi số 9 đắt gấp mấy
Mỗi "số 9" availability thêm vào giảm downtime cho phép đi 10 lần. Downtime = (1 − availability) × tổng thời gian.
Availability
Downtime mỗi tháng
Thường cần
99%
≈ 7,2 giờ
Một instance
99,5%
≈ 3,6 giờ
Backup tốt, deploy ngoài giờ
99,9%
≈ 43 phút
≥ 2 instance, DB failover
99,99%
≈ 4,3 phút
Failover vài giây, on-call 24/7
4Thực dụng mà giữ cửa mở
Giải bài toán đang có hoặc sắp có bằng số liệu thật, không theo "năm sau có thể cần". Nhưng giữ ranh giới module rõ để sau tách được.
flowchart TD
A["MVP gọn trong vài tuần"] --> B["Khách thật, traffic thật"]
B --> C["Sửa vấn đề đo được"]
C --> D["Module chặt, dữ liệu riêng"]
D -->|"chạm ngưỡng kích hoạt"| E["Tách module ra"]
5Kiến trúc sư hiện đại
Không còn ngồi tháp ngà vẽ sơ đồ: kiến trúc sư code cùng, quyết định cùng, chịu hậu quả cùng; nhiều khi là một chức năng trong team hơn là chức danh.
Keo nối giữa dev, tester và business
Hiểu domain, đủ rộng để ghép các mảnh
Ghi lý do quyết định, kể cả phương án bỏ
Dám nói "dừng" khi quyết định đi sai
6Case: SaaS phòng khám
Gom driver vào một bảng rồi đọc ra kiến trúc. Ở đây mọi driver chỉ về một hướng: một deployment unit chia module chặt, hạ tầng managed.
Driver
Giá trị
Đọc ra
Deadline
2 tháng
Không dựng nền tảng phân tán
Luật
Dữ liệu y tế ở EU
Mã hoá, audit log, region EU
Availability
99,5%
Một zone, backup tốt là đủ
Tải
Đỉnh ~7 RPS
Một instance, một PostgreSQL
💡 Ghi nhớ
Hỏi stakeholder con số, không chỉ danh sách tính năng.
Quality attribute quyết định hình dạng kiến trúc.
Không ai tối ưu được mọi quality attribute; chọn vài cái.
Ranh giới module bền khi khớp ranh giới team (Conway).
⭐ Điểm phỏng vấn
Tự trả lời trước, rồi bấm từng câu để xem đáp án.
99,9% được down bao lâu?
Khoảng 8,8 giờ mỗi năm, 43 phút mỗi tháng.
PM muốn MVP sớm hơn một tháng?
Được, nhưng cắt tính năng; đưa bảng hệ quả.
Đơn giản mà không đóng cửa tương lai?
Module chặt, ghi ngưỡng kích hoạt để tách.
Xong phần tự kiểm tra, bài này đã được đánh dấu đã học ✓
⚠️ Lỗi thường gặp
Chạy theo hype microservices, Kubernetes khi không driver nào đòi hỏi.
Gật đầu "thêm một số 9" mà không đổi deadline hay phạm vi.
Áp một pattern tốt cho mọi nơi mà không chỉ ra được driver.
Bài này trả lời câu hỏi “chọn kiến trúc dựa vào đâu?” mà không cần nhắc tên công nghệ nào. Đọc xong, bạn liệt kê được driver của một dự án, thấy chúng kéo nhau ra sao, và bảo vệ được một quyết định “đơn giản trước” trước người thích microservices. Phần tài liệu hoá quyết định (ADR, quality scenario) nằm ở bài ADR và quality requirement; cách cân trade-off ở bài phân tích trade-off như senior.
1. Kiến trúc phần mềm là gì, và vì sao nó phải thay đổi
Ý chính: kiến trúc là tập hợp các pattern, nguyên tắc, quy trình và quan hệ tạo nên thiết kế tổng thể. Nó tiến hoá cùng nghiệp vụ: nghiệp vụ đổi thì kiến trúc đổi.
Không bao giờ có lúc “áp kiến trúc xong, từ giờ khỏi lo”. Hệ thống cho một phòng gym chạy tốt, rồi công ty mua thêm phòng, thành chuỗi, bán franchise, bán thực phẩm bổ sung: giả định “một chi nhánh, một loại sản phẩm” sụp. Ngay cả khi nghiệp vụ đứng yên, hiểu biết của team vẫn sâu thêm.
Để không bị ngợp, chia bài toán kiến trúc thành bảy vùng (divide-and-conquer — chia nhỏ rồi giải từng phần): nghiệp vụ, hạ tầng, chiến lược deploy, solution architecture, test, release, team.
Bảy vùng và câu hỏi chính của mỗi vùng
Vùng
Câu hỏi chính
Phân tích nghiệp vụ
Domain trông thế nào, quy trình nào quan trọng, ranh giới ở đâu?
Hạ tầng
Cloud hay on-prem, cần database, cache gì, quy mô và ngân sách?
Chiến lược deploy
Một deployment unit (monolith) hay nhiều?
Solution architecture
Pattern nào dùng ở đâu, module nói chuyện với nhau ra sao?
Chiến lược test
Test ở tầng nào, bao nhiêu?
Chiến lược release
Đưa phiên bản mới tới khách bao lâu một lần, bằng cách nào?
Team
Chia team thế nào, kinh nghiệm ra sao?
2. Bốn nhóm architectural driver
Ý chính: driver là những thứ buộc kiến trúc phải có hình dạng này chứ không phải hình dạng khác. Có bốn nhóm, và chỉ một nhóm (quality attribute) thường bị quên.
Nhóm
Là gì
Ví dụ
Functional requirement
Hệ thống phải làm gì (không nói làm thế nào)
“Đánh giá rủi ro mỗi khách hàng mới trước khi ký hợp đồng”
Business constraint
Giới hạn từ công ty hoặc bên ngoài: thời gian, người, tiền, luật
“Xong trước sự kiện X sau 2 tuần”, “chỉ có 3 dev”, “GDPR: phải có đồng ý rõ ràng trước khi xử lý dữ liệu cá nhân”
Technical constraint
Giới hạn từ công nghệ có sẵn
“Phải chạy trên nền tảng nội bộ A”, “phải viết bằng Java vì hệ thống khác dùng Java”
Quality attribute
Hệ thống phải làm tốt đến mức nào (non-functional requirement)
“Khả dụng ≥ 99,5% mỗi năm”, “báo cáo A không quá 7 giây ở giờ cao điểm”
Quality attribute hay gặp: maintainability (dễ sửa), scalability (chịu thêm tải mà không chậm), performance (nhanh và hiệu quả), availability (thời gian chạy được), security, reliability, độ phức tạp (complexity — hệ thống có dễ hiểu và quản lý không). Không ai tối ưu được tất cả, nên phải chọn vài cái quan trọng nhất và ghi bằng con số.
3. Driver kéo nhau: thay một cái, phải nhả cái khác
Ý chính: các driver phụ thuộc lẫn nhau. Khi một driver đổi, ít nhất một driver khác phải đổi theo, và việc của kiến trúc sư là nói rõ cái giá đó trước khi cam kết.
Kế hoạch gốc: 10 tính năng, deadline 3 tháng, chạy trên hạ tầng có sẵn, availability 99%. Ba thay đổi thường gặp:
Thay đổi
Hệ quả bắt buộc
Ra MVP sớm hơn 1 tháng, cùng nguồn lực
Cắt bớt tính năng
Availability 99% → 99,9%
Hạ tầng hiện tại không đủ, phải thêm thành phần. Hoặc dời deadline, hoặc cắt tính năng
Thêm 1 tính năng bắt buộc vào MVP
Dời deadline (hoặc thêm người, nhưng thêm người giữa chừng hiếm khi nhanh hơn)
flowchart LR
F[Phạm vi tính năng] --- T[Deadline]
T --- Q[Quality attribute]
Q --- R[Hạ tầng và ngân sách]
R --- F
Mỗi “số 9” thêm vào nghe nhỏ nhưng giảm downtime cho phép đi 10 lần:
Availability
Downtime/năm
Downtime/tháng (30 ngày)
Thường cần gì
99%
≈ 87,6 giờ
≈ 7,2 giờ
Một instance, deploy có downtime vẫn được
99,5%
≈ 43,8 giờ
≈ 3,6 giờ
Backup tốt, deploy ngoài giờ
99,9%
≈ 8,8 giờ
≈ 43 phút
≥ 2 instance sau load balancer, DB có replica và failover, deploy không downtime
99,99%
≈ 53 phút
≈ 4,3 phút
Failover tự động trong vài giây, nhiều zone, on-call 24/7
Cách tính: downtime = (1 − availability) × tổng thời gian. Ví dụ 99,9%: 0,001 × 8.760 giờ = 8,76 giờ.
Ngoài bộ ba thời gian–phạm vi–chất lượng, các quality attribute cũng kéo nhau: tăng độ phức tạp thì giảm maintainability, tối ưu cho linh hoạt có thể hy sinh performance, ép performance thường tốn tiền.
4. Vì sao kiến trúc hay bị bỏ qua
Ý chính: chi phí làm kiến trúc thấy ngay, còn lợi ích chỉ lộ ra sau 2–3 năm, nên business dễ coi nó là chi phí thừa. Việc của kiến trúc sư là làm cho cái giá dời lại đó nhìn thấy được.
Dấu hiệu thiếu kiến trúc: sửa nhỏ mất hai tuần, test mất một tháng, sửa bug chỗ này đẻ bug chỗ khác. Hậu quả lan ra ngoài kỹ thuật: khách mất niềm tin, dev giỏi bỏ đi. Cách kể cho business: “bớt 50.000 USD bây giờ, trả 1 triệu USD bảo trì sau hai năm”. Ghi quyết định (ADR) và đo chi phí thay đổi (lead time, bug hồi quy) để nối kết quả năm thứ ba với quyết định năm thứ nhất.
5. Thực dụng và toàn diện
Ý chính: thực dụng là giải vấn đề đang có (hoặc sẽ có trong vài tuần) bằng số liệu thật, không theo lý thuyết cố định. Toàn diện là không bỏ quên vùng nào trong bảy vùng ở mục 1.
Nghe công ty khác dùng microservices là muốn dùng: không đáng xấu hổ, nhưng đáng cảnh giác. Gom quá nhiều thành phần rồi mới thấy quá phức tạp thì thường đã muộn, chỉ còn cách tháo dần rất đắt. Cách thực dụng:
Bắt đầu gọn: MVP trong vài tuần, đưa cho khách đầu tiên.
Có feedback và traffic thật thì xử lý vấn đề thật: thêm thành phần cho performance, monitoring, scale dần.
Quyết định dựa trên số liệu quan sát, không dựa trên “có thể năm sau sẽ cần”.
Nhưng giữ lựa chọn mở: ranh giới module rõ, phụ thuộc một chiều, để khi cần tách ra không phải đập đi.
Toàn diện: người đi lên từ hạ tầng hay ưu tiên hạ tầng, người đi lên từ code hay ưu tiên code. Tự nhiên thôi, miễn là vẫn nhìn tới test, release, security và team.
6. Kiến trúc sư là ai
Ý chính: vai trò đã chuyển từ người vẽ sơ đồ trong tháp ngà sang thành viên của team: code cùng, quyết định cùng, chịu hậu quả cùng. Nhiều khi đó là một tư duy hay chức năng trong team hơn là một chức danh.
Những gì một kiến trúc sư hiện đại làm:
Keo nối giữa dev, tester, manager và stakeholder; giải thích điều phức tạp cho cả hai phía.
Hiểu domain. Vấn đề hay lặp lại giữa các ngành (đặt lịch, thanh toán), nên đi qua càng nhiều ngành càng học nhanh.
Generalist đủ rộng (nghiệp vụ, hạ tầng, solution, security, kỹ năng mềm) để ghép các mảnh; chuyên gia từng mảng làm sâu hơn.
Mentor, tạo môi trường không đổ lỗi, và dám nói “dừng” khi một quyết định đang đi sai.
Gregor Hohpe ví kiến trúc sư như người đi thang máy giữa phòng máy (dev) và phòng họp hội đồng quản trị, nối chiến lược kinh doanh với chi tiết kỹ thuật.
7. Một kiến trúc thành công trông thế nào
Ý chính: các kiến trúc sư có kinh nghiệm đồng ý ở một điểm: kiến trúc tốt là kiến trúc chịu được thay đổi. Công cụ chính là modularity và ghi lại lý do quyết định.
Ba ý đáng nhớ nhất:
Làm sự bất định thành tường minh: giả định chưa chắc thì đóng gói vào một module riêng, để đổi ý chỉ chạm một chỗ.
WHY → WHAT → HOW → WITH: hiểu vì sao (tiền chảy từ đâu), cần xây gì, loại giải pháp nào, rồi mới chọn công cụ.
Conway’s law: hệ thống phản chiếu cấu trúc giao tiếp của tổ chức, nên ranh giới module chỉ bền khi khớp ranh giới team.
Sáu góc nhìn của các kiến trúc sư khách mời, diễn đạt lại
Làm sự bất định thành tường minh. Khi phải đoán (người dùng sẽ hành xử ra sao, hạ tầng cần gì), đóng gói giả định đó vào một module riêng. Sau này đổi ý chỉ chạm một module, và biết chính xác module nào (Vlad Khononov).
Chức năng và chất lượng phải đi cùng mục tiêu kinh doanh. Thương mại điện tử ưu tiên scale cho mùa sale; ứng dụng y tế ưu tiên bảo mật và quyền riêng tư (Milan Jovanović).
Quy trình WHY → WHAT → HOW → WITH. WHY: tầm nhìn sản phẩm, tiền chảy từ đâu, ai là khách trả tiền. WHAT: thực sự cần xây gì (Event Storming, Domain Storytelling). HOW: loại giải pháp (kiểu database, kiểu deploy, kiểu tích hợp) chứ chưa phải sản phẩm cụ thể. WITH: chọn công cụ theo cả chi phí và kinh nghiệm team. Lặp lại (Oskar Dudycz).
Tối ưu để gỡ bỏ được (removability) thay vì chỉ để bảo trì: nếu gỡ một mảnh dễ, bỏ ý tưởng tồi dễ, và hệ thống tự nhiên dễ bảo trì hơn (Oskar Dudycz).
Conway’s law: cấu trúc hệ thống phản chiếu cấu trúc giao tiếp của tổ chức. Muốn ranh giới module bền thì ranh giới team cũng phải khớp (Milan Milanović).
Kiến trúc là bản đồ và bộ từ vựng: đặt tên cho các vùng code như quận trong thành phố, để người sau biết phải nạp bao nhiêu thứ vào đầu (cognitive load) trước khi sửa (Denis Čahuk).
Cách mình ghi một quyết định theo WHY/WHAT/HOW/WITH
Bối cảnh (WHY/WHAT): driver nào đang đẩy, con số nào.
Lựa chọn (HOW/WITH): chọn gì, ở mức loại giải pháp trước rồi mới tới sản phẩm.
Phương án đã bỏ và lý do bỏ. Đây là phần hay bị quên nhất, và là phần có giá nhất sau một năm.
Giới hạn đã giả định: “thiết kế này chịu tới ~200 request/giây, 50 GB dữ liệu”.
Đường tiến hoá: nếu vượt giới hạn thì làm gì tiếp (“thêm read replica cho báo cáo, sau đó tách module X”).
Ví dụ ngắn: “Một deployment unit, PostgreSQL 16 duy nhất, schema riêng cho mỗi module. Bỏ microservices vì team 4 người chưa vận hành hệ phân tán và tải < 50 RPS. Giới hạn: một primary chịu được tải ghi hiện tại với dư 20 lần. Khi module X cần scale độc lập hoặc deploy độc lập vì team thứ hai, tách theo ranh giới schema đã có.”
Công nghệ quen hay công nghệ hợp bài toán
8. Áp dụng: SaaS cho phòng khám tư
Ý chính: gom driver vào một bảng rồi đọc ra kiến trúc. Ở case này, quy mô nhỏ, team non, deadline 2 tháng đều chỉ về một hướng: một deployment unit chia module chặt, hạ tầng managed.
Bối cảnh (case xuyên suốt cuốn sách): SaaS cho phòng khám tư ở châu Âu, thay cho bảng tính mà phòng khám đang dùng.
Driver
Giá trị
Đọc ra
Functional
Đặt lịch, hồ sơ bệnh án, điều trị, kê đơn, hoá đơn
5 vùng nghiệp vụ, ứng viên cho 5 module
Business: deadline
2 tháng
Không có thời gian dựng nền tảng phân tán
Business: ngân sách
≤ 500.000 USD
Đủ cho hạ tầng managed, không cần tự vận hành cluster
Business: luật
Dữ liệu y tế ở EU (GDPR)
Mã hoá dữ liệu nhạy cảm, audit log, dữ liệu nằm trong region EU
Technical
Không có hạ tầng sẵn, team hiện tại non kinh nghiệm
Ưu tiên managed service, stack team quen
Quality: availability
99,5%
≈ 3,6 giờ downtime/tháng: một zone, backup tốt, deploy ngoài giờ là đủ
Quy mô
3–5 phòng khám, 1.000–1.500 bệnh nhân, 60–100 nhân viên
Tải rất nhỏ
Ước lượng tải để chắc “rất nhỏ” là đúng: 100 nhân viên × ~200 thao tác/ngày = 20.000 request/ngày. Dồn vào 8 giờ làm việc: 20.000 / 28.800 giây ≈ 0,7 request/giây, nhân 10 cho đỉnh vẫn chỉ ~7 RPS. Một instance Spring Boot và một PostgreSQL nhỏ dư sức.
flowchart TB
U[Nhân viên và bác sĩ] --> APP
subgraph APP[Một deployment unit]
A[Đặt lịch]
T[Điều trị]
P[Kê đơn]
M[Hồ sơ bệnh án]
I[Hoá đơn]
end
APP --> DB[(PostgreSQL managed, schema riêng mỗi module)]
M --> N[Hệ thống y tế quốc gia]
P --> R[Sổ đăng ký đơn thuốc quốc gia]
Đây là suy luận của mình từ bảng driver, không phải đáp án duy nhất. Điểm đáng bảo vệ khi bị hỏi: module chia theo vùng nghiệp vụ (tìm ra bằng workshop ở bài khám phá domain), mỗi module sở hữu schema, gọi nhau qua interface trong code chứ không đọc bảng của nhau. Khi số phòng khám lên hàng trăm, có thêm team, hoặc availability lên 99,9%, ta xem lại từng driver và tách đúng chỗ cần tách.
Bài tập
Bài 1: Driver đổi giữa chừng
Với case phòng khám, sau 1 tháng business báo: (a) một chuỗi 80 phòng khám muốn ký hợp đồng, yêu cầu availability 99,9%; (b) deadline không đổi. Liệt kê driver nào đổi, hệ quả lên kiến trúc, và bạn đề xuất gì với business.
Lời giải Bài 1
Driver đổi: quy mô (5 → ~85 phòng khám, ~17 lần), availability (99,5% → 99,9%, downtime/tháng từ 3,6 giờ xuống 43 phút). Deadline và ngân sách giữ nguyên, nên phạm vi phải co lại.
Tải mới: ~85 × 20 nhân viên × 200 thao tác ≈ 340.000 request/ngày ≈ 12 RPS trung bình giờ làm, đỉnh ~120 RPS. Vẫn vừa một monolith; tải không phải lý do để tách service.
Hệ quả của 99,9%:
≥ 2 instance stateless ở 2 zone sau load balancer.
PostgreSQL managed có standby, failover tự động (1–2 phút, vừa trong 43 phút/tháng).
Deploy rolling/blue-green, migration expand/contract để hai phiên bản cùng chạy được.
Cảnh báo và người trực.
Đề xuất với business: giữ deadline nhưng ra MVP với 3 module (đặt lịch, điều trị, hoá đơn), dời kê đơn điện tử và đồng bộ hồ sơ quốc gia sang đợt 2; hoặc giữ đủ 5 module và dời 1 tháng. Kèm con số chi phí hạ tầng tăng thêm. Ghi lại thành ADR với ngưỡng xem lại: “khi > 300 phòng khám hoặc có team thứ hai, xem xét tách module đặt lịch”.
Bài 2: Viết bảng driver cho dự án của bạn
Lấy một dự án đang làm. Viết bảng 4 nhóm driver, mỗi quality attribute có con số. Sau đó chỉ ra một thành phần trong hệ thống hiện tại mà không driver nào đòi hỏi.
Gợi ý lời giải Bài 2
Ví dụ API đặt homestay: functional (tìm, đặt, huỷ, thanh toán); business (3 dev, ra mắt trước Tết, hoá đơn điện tử); technical (Spring Boot, MySQL có sẵn); quality (p95 tìm kiếm ≤ 300 ms ở 50 RPS, availability 99,5%, không mất booking đã thanh toán).
Thành phần thừa hay gặp: Redis cache khi bảng mới 20.000 dòng và p95 đã 40 ms; Kafka chỉ để gửi email khi bảng outbox và job định kỳ là đủ; Kubernetes cho một service một instance. Tự hỏi: “gỡ nó ra thì driver nào bị vi phạm?” Không chỉ ra được thì gỡ.
Ghi nhớ
Kể được bốn nhóm architectural driver, mỗi nhóm một ví dụ có con số.
Giải thích được vì sao tăng availability từ 99% lên 99,9% không phải “cố hơn chút”, và tính được downtime cho phép.
Trả lời được “khi deadline bị kéo sớm thì cái gì phải đổi?” mà không hứa suông.
Phân biệt được thực dụng (giải bài toán có thật, giữ cửa mở) với cẩu thả (không ranh giới gì).
Mô tả được vai trò kiến trúc sư hiện đại và vì sao Conway’s law ảnh hưởng tới ranh giới module.
Câu hỏi phỏng vấn
Junior
Functional requirement và non-functional requirement khác nhau thế nào?
Functional nói hệ thống làm gì, non-functional (quality attribute) nói hệ thống phải làm tốt đến mức nào.
“Người dùng tìm sản phẩm theo từ khoá” là functional. “Tìm kiếm trả về trong 300 ms ở p95 với 100 request/giây” là non-functional. Non-functional phải có con số mới kiểm tra được.
99,9% availability nghĩa là được phép down bao lâu?
Khoảng 8,8 giờ mỗi năm, tức khoảng 43 phút mỗi tháng.
Công thức: (1 − 0,999) × 8.760 giờ = 8,76 giờ. 99,99% thì chỉ còn khoảng 53 phút một năm, 4 phút một tháng: không còn kịp cho con người phản ứng, nên failover phải tự động.
Mid
Architectural driver là gì? Kể tên bốn nhóm.
Là những yếu tố buộc kiến trúc có hình dạng cụ thể: functional requirement, business constraint, technical constraint và quality attribute.
Business constraint gồm thời gian, người, ngân sách, luật (GDPR). Technical constraint là công nghệ bắt buộc dùng. Quality attribute là các “-ility” có con số. Chọn kiến trúc dựa vào các driver này thay vì cảm giác hay việc công ty khác dùng gì.
PM muốn ra MVP sớm hơn một tháng. Bạn phản hồi thế nào?
Đồng ý được, nhưng phải đổi ít nhất một driver khác: cắt phạm vi, giảm mục tiêu chất lượng tạm thời, hoặc thêm nguồn lực (thường không nhanh hơn).
Xếp tính năng theo giá trị, cắt từ dưới lên; nói rõ cái không được cắt (bảo mật, không mất tiền khách); ghi lại nợ kỹ thuật phát sinh.
Vì sao business hay coi kiến trúc là chi phí thừa, và bạn thuyết phục thế nào?
Vì chi phí thấy ngay còn lợi ích chỉ lộ ra sau vài năm. Thuyết phục bằng cách đưa cái giá dời lại thành con số và gắn với mục tiêu kinh doanh.
Ví dụ: lead time một thay đổi nhỏ, số bug hồi quy mỗi release, thời gian test thủ công. So sánh “tiết kiệm 50k bây giờ, trả 1 triệu sau 2 năm”. Và đề xuất đầu tư vừa đủ (ranh giới module, test tự động) chứ không phải một nền tảng hoành tráng.
Senior
Làm sao giữ kiến trúc đơn giản mà vẫn không tự đóng cửa tương lai?
Bắt đầu với ít thành phần nhất mà driver đòi hỏi, nhưng đầu tư vào ranh giới: module theo nghiệp vụ, dữ liệu thuộc về một module, phụ thuộc một chiều, và ghi lại ngưỡng sẽ xem lại quyết định.
Đóng gói giả định chưa chắc vào một module riêng để sau đổi chỉ chạm một chỗ.
Kiểm tra ranh giới tự động (ArchUnit) thay vì dựa vào review.
Ghi ADR có “giới hạn đã giả định” và “đường tiến hoá”.
Tối ưu cho removability: một ý tưởng tồi gỡ ra được rẻ.
Bạn nghĩ vai trò kiến trúc sư trong một team hiện đại là gì?
Là một chức năng trong team hơn là một chức danh: hiểu domain, nối business với kỹ thuật, ra quyết định cùng team, chịu hậu quả cùng team và mentor người khác.
Họ vẫn code, vẫn review. Họ là generalist đủ rộng (nghiệp vụ, hạ tầng, solution, security, kỹ năng mềm) để ghép các mảnh, và dám nói “dừng” khi cần. Hình ảnh thang máy của Hohpe: chạy giữa phòng máy và phòng họp, dịch chiến lược thành kỹ thuật và ngược lại.
Conway’s law ảnh hưởng thế nào đến quyết định kiến trúc?
Hệ thống sẽ có hình dạng giống đường giao tiếp của tổ chức, nên ranh giới module hay service chỉ bền khi khớp với ranh giới team.
Hai team cùng sửa một module thì xung đột liên tục; một team ôm năm service thì gánh chi phí phân tán mà không được tự chủ. Hoặc chia module theo team, hoặc đổi team cho khớp kiến trúc mong muốn (inverse Conway maneuver).
Từ vựng tiếng Anh
Term
Phát âm
Nghĩa
Ví dụ câu tiếng Anh dùng trong phỏng vấn
architectural driver
/ˌɑːr.kɪˈtek.tʃɚ.əl ˈdraɪ.vɚ/
yếu tố định hình kiến trúc
“Let’s list the architectural drivers before we pick a style.”
business constraint
/ˈbɪz.nɪs kənˈstreɪnt/
giới hạn từ phía kinh doanh
“The two-month deadline is our hardest business constraint.”
quality attribute
/ˈkwɑː.lə.ti ˈæt.rɪ.bjuːt/
thuộc tính chất lượng
“Availability is the quality attribute that shapes this design most.”
trade-off
/ˈtreɪd.ɑːf/
đánh đổi
“Moving the deadline earlier means trading off scope.”
silver bullet
/ˈsɪl.vɚ ˈbʊl.ɪt/
giải pháp vạn năng
“Microservices aren’t a silver bullet; they solve a team-scaling problem.”
pragmatic
/præɡˈmæt.ɪk/
thực dụng
“A pragmatic first version is a modular monolith on managed Postgres.”
holistic
/hoʊˈlɪs.tɪk/
toàn diện
“Architecture is holistic: code, infra, testing, release and security.”
keep options open
/kiːp ˈɑːp.ʃənz ˈoʊ.pən/
giữ lựa chọn mở
“Clear module boundaries keep our options open.”
removability
/rɪˌmuː.vəˈbɪl.ə.ti/
khả năng gỡ bỏ
“I optimise for removability so a bad idea is cheap to drop.”
Conway’s law
/ˈkɑːn.weɪz lɑː/
định luật Conway
“Because of Conway’s law, I align module boundaries with teams.”
Ghi chép dựa trên sách Master Software Architecture: A Pragmatic Guide của Maciej “MJ” Jedrzejewski (2024), viết lại theo cách hiểu của mình; phần ước lượng, bảng availability, bài tập và lời giải là của mình.